• 7 Faallo
• Daabac
• Email
• Tweet
• Dib u celi

Ololaha doorashada madaxweynanimada ee Soomaaliya ayaa bilowday, iyadoo 21 musharax ay isku-garbinayaan tagidda Villa Somalia, oo ah xarunta madaxtooyada Soomaaliya.

Doorasho lagu qabto Muqdisho, waxa ay guul taariikhi ah u tahay dadka Soomaaliyeed, ayuu yiri Cabdirashiid Cabdi Axmed, oo barnaamij soo saare ka ah raadiyaha ay Qaramada Midoobay maal-galiso ee Bar-kulan oo fadhigiisu yahay Nairobi.

Waxa uu Sabahi u sheegay in doorashadani ay muhiimad gaar ah leedahay, maxaa yeelay sannadihii lasoo dhaafay dowladaha kumeel-gaarka ah waxaa lagusoo dhisi jiray dalka dibaddiisa. Markii ugu horreysay ayaa tan iyo markii uu dagaalka sokeeye billowday waxaa aqalka baarlamaanka Muqdisho lagu dhex dooran doonaa madaxweynaha iyo labada gole ee baarlamaanka.

Ajoos Sanuura, oo ah Lataliyaha ammaan ee Hogaanka Booliska Soomaaliyeed, ayaa sheegay in doorasho lagu qabto Muqdisho ay dhiirri-galin u tahay ciidamada ammaanka, si ay usii wadaan dadaallada ay ugu jiraan in ay dalka oo dhan kusoo dabaalaan amni iyo dagganaan.

"Muqdishso waxa kasocda dhaq-dhaqaayo siyaasadeed oo aan hore loo arag iyo kulamo u dhexeeya madaxweynaha Soomaaliya Sheikh Sharif Shekh Axmed iyo hoggaamiyayaasha qabaa'ilka, si ay usoo dadajiyaan ansixinta dastuurka, ayna usoo doortaan xubnaha baarlamaanka fedraaliga ah," ayuu Sanuura ku yiri Sabahi.

Musharixiinta

Axmed ayaa ku dhawaaqay masharaxnimadiisa uu ku doonayo in uu mar labaad madaxweyne noqdo April 25-keedii, si loo sii wado dhaqan-galinta barnaamijyada siyaasadda iyo ammaanka, oo uu sheegay in ay keeneen in al-Shabaab la jabiyo. Waxa uu sidoo kale ballan-qaaday in hay'adaha dowladda iyo kuwa garsoorka ay si buuxda u howl-gali doonaan, taasoo waddada u xaareysa dadaallada dib-u-dhiska ah ee laga fulinayo guud ahaan dalka si loo xoojiyo dhaqaalaha.

Si walba oo ay ahaataba, Axmed waxa uu sheegay in uu soo dhoweynayo tartanka loogu jiro madaxweynanimada. "Waxa aan aad ugu faraxsanahay in aan arko in musharixiinta ay imanayaan caasimadda si ay uga qeyb-qaataan tartanka adag ee loogu jiro xilka madaxweynanimada, iyadoo musharax walba uu si ay kalsooni ku jirto u soo bandhigayo barnaamijyadiisa siyaasadeed, isla markaana la hubiyay hufnaanta iyo ammaanka doorashada," ayuu Axmed yiri bishii Juun.

Marka Golaha Deegaannada Qranka lasoo xulo, dastuurka qabyada ahna la ansixiyo, xubnaha ayaa dooran doona af-haayeenka iyo labadiisa ku-xigeen afarta Augost, kadibna madaxweynaha 20-ka Augost, sida kucad jadwalka hadda daggsan.

Si walba oo ay ahaataba, qaar kamida falanqeeyayaasha siyaasadda iyo siyaasiyiin ayaa sheegaya in go'aanka uu Axmed ku gaaray in uu u tartamo xafiiska madaxweynanimada shan sano oo kale ay bedeshay dhadhankii baratanka. Hogaamiyayaal badan ayaa qaba in Axmed iyo Sharif Xasan Sheekh Aadan, ay lahaan doonaan faa'idada, maxaa yeelay waxa ay u baratamayaan jagada si ay u sii haystaan xukunka dowladda.

Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame, oo ah xubin ka tirsan baarlamaanka Soomaaliya, rajana ka qaba in uu madaxweyne noqdo, ayaa sheegay in madaxweynaha xiligan uu haysto faa'iido aad u wayn.

Marka lagu daro Warsame, madaxweynaha xiligan, af-hayeenka baarlamanka iyo ra'iisal wasaare Cabdiwali Maxamed Cali iyo magacyada soo socdaba, waxa ay kamid yihiin tiro musharixiin ah oo u taagan xilka madaxweynanimo: ra'iisal wasaarihii hore Maxamed Cabdulaahi Farmaajo, diblomaasiga Cabdulaahi Maxamed Caddow, sarkaalka hore ee militari ahna Islaami qun-yar-socod ah Cabdiraxmaan Maxamed baadiyow, Profaysar Axmed Muumin Warfaa, ganacsade Xaaji Maxamed Yaasiin, Profaysar Axmed Ismaaciil Samatar, Xasan Sheekh Maxamuud oo ah macalin hore ee jaamacadeed oo Muqdisho ku taala, Maxamed Maxamuud Guuleed oo ah xubin baarlamaanka ka tirsan horena wasiir u ahaa iyo Maxamed Qanyare Afrax oo ah xubin baarlamaanka ka tirsan.

Madaxweynaha Soomaaliya ayaa sheegay in musharax kasata ay tahay in ay maanka ku hayo in uu la ka shaqayn doono dal bur-buray, dhaqaale liita iyo bulsho dhaawacan oo ay daashadeen dagaallo iyo abaaro.

"Siyaasaddu ma ahan kaliya raadinta jagada madaxweynanimada, iyadoo marnaan looga tagayo boosaska kale ee siyaasadeed ee dalka loogu shaqaynayo," ayuu yiri.

Dhaq-dhaqaaqdada bulshada rayidka ah, Zaytuun Ibraahin ayaa sheegtay in loo baahanyahay hufnaan iyo furfurnaan xagga doorashada ah, si looga gaashaanto in codadka la gato, iyadoo sidaana tartanka laga saarayo musharixiinta kale.

Waxa ay carabka ku dhufatay in beesha caalamku ay dalbadeen inxilliga kala-guurka lagu soo af-jaro si nabad ah oo dimuqraaddi ah, iyada oo loo dhaqaaqayo xukun fedraali ah oo dhamaystiran oo ay ku dhanyihiin dhammaan qeybaha kala duwan ee bulshada Soomaaliya.

Internetka oo saamayn ku yeeshay ololaha

Falanqeeyeyaal siyaasadda Soomaaliya ayaa sheegaya in qaar kamida musharixiinta ee ku nool dalka dibaddiisa ay ka faa'idaysanayaa internetka si ay u faafiyaan fikradahooda iyo ajandayaashooda, kaasoo sidoo kale keenay kororka musharixiinta.

Porofaysar Axmed Cali, oo ku takhasusay arrimaha siyaasadda iyo xalinta khilaafaadka, ayaa Sabahi u sheegay in doorashada xiligan ay laba-laab yihiin musharixiinta marka loo eego doorashooyinkii dhacay 2000, 2004-tii iyo 2008-dii doorashooyinkaa oo ay ku tartameen musharixiin aan ka badnayn 15.

Daahir Maxamuud, oo ah falanqeeye siyaasadda iyo arimaha bulshada, ayaa sheegay in interneka uu musharixiinta u sahlay in ay si ballaaran dhagaystayaashooda u gaarsiiyaan fikradahooda iyo yoolalkooda, taasoo aysan suurta-gal aheyn doorashooyinkii hore ee ka dhacay Jabuuti iyo Kenya.

"Arrinta farxadda mudan waa heerka wacyi-galinta marka laga hadlayo mustaqbalka ummadda iyo walwalkooda, iyadoo inta badan Soomaalida ay ka hadleen xiisaha ay u qabaan in si daacad ah loo shaqeeyo, si loo gaaro Soomaaliya oo dimuqraaddi iyo federaal ah," ayuu Maxamuud ku yiri Sabahi. "Tani waxa ay kor u qaadaysaa kalsoonida laga qabo mustaqbalka Soomaaliya, marka dhan la iska dhigo qofka qaban doona xilka Viila Soomaaliya ama halka uu siyaasad ahaan u janjeero."