Xukuumaddu qorshe wacan ayay haysaa, balse ma laga yaabaa inaad lacag nasiisaan? Sababtoo ah qaar ka mid ah qoysaskayaga ayaa si wayn u sugaya imtixaanka ugu dambeeya ee marxalada sare, si aan uga caawino arrimo yaryar kahor inta aanaan galin jaamacadaha. Waxaan markaa codsanayaa in waxoogaa lacag ah lana siiyo, waayo waxay naga caawin kartaa inaan qoysaskayaga gacan qabano. Waad mahadsantihiin.

Anigu arrinkan kuma arko wax macno ah. Ra’yiga dadwaynuhu wuxuu tilmaamayaa in intii lacagta yar ee aynu hayno arrinkan lagu lumen lahaa, xukuumadu waa inay la timaadaa qorshe balaadhan oo kor loogu qaadayo tayada tacliinta ee dalka Tanzania, waana inay ka shaqaysaa wanaajinta ciidamada difaaca ee qaranka!! Waa inaysan xukuumadu arrinkan ku qasbin bareyaasha wax ka dhiga iskuulada jaamacad ka hor la galo. Si kasta ha ahaatee, aniga iima muuqdo wax farqi ah oo u dhexeeya dadka iyagu fursada u helay inay ku biiraan barnaamijyada khidmada wadanka iyo kuwa aan ku biirin kadib markii la joojiyay barnaamijyadaas sannadkii 1994-kii. Fadlan lacagta si munaasib ah markaa haloo maamulo. Xukuumadu go’aankan si masuuliyad darro ah ayay u qaadatay, waana wax laga xumaado in hogaamiyayaasheenu ay arrinkaas ka fekerayaan isla markaana aysan ka shaqaynin waxyaabaha muhiimka ah, sida buugaagta wax barashada iyo daryeelka buxkaanka iyo dadka saboolka ah iyo dhismaha dalka.

Yoolkaasi waa mid fog, mana jirto cid cabanaysa. Su’aashu waxa weeyaan: 1. Dadka iyagu halkaa kasii wadaya, miyay dadka kale ku qasbaan inay ciidamada ku biiraan? 2. Dadka se iyagu ciidanka ku biiray miyay yihiin kuwo u tababaran inay ciidamada ku biiraan? Muxuu yahay farqiga u dhexeeya dadka iyagu ku guulaysta ku biirista ciidanka iyo kuwa aan ku guulaysanin? Waa in aqlabiyada xuquuqdooda la siiyaa. Anigu ma raacsani in dadka lagu khasbo inay ciidanka si tabaruc ah uga shaqeeyaan. Waxaa xukuumada ku waajib ah inay haajiso ciidanka qaranka si ay ugu suurto gasho inay shaqaalaysiiso tiro badan oo dad ah oo ay dadkaasi awood u helaan inay dalkooda wax kusoo biiriyaan. Taa waxaan uga jeedaa waa in dadku ay ikhtiyaar u yeeshaan inay ciidanka ku biiraan iyo inkale. Sidoo kale waa in miisaaniyadaas loo qoondeeyaa soo iibinta cagaf-cagafyo iyo dhulbeereedyo waawayn. Hadii taasi suurtowdo, dhawaan waxaa meesha ka bixi doona adeegsiga ay dadku majarafadaha adeegsadaan si ay wax u beertaan. waxa ay na noqon doontaa taariikh.i

Waxaan xukuumada Tanzania ku hambalyaynayaa soo celinta ay soo celisay “barnaamijka adeega wadaniga ah”, aniguna waxaan ka mid ahay dadka barnaamijkaas ka hawl gala, fadhigayguna waa dugsiga sare ee Lindi. Waa anigoo ah Jofrey John

Intii laga doodi lahaa maxay mutacalimiintu dalka u qaban karaan, waxay ka doodayaan maalayacni

Hadii aanan khibrad kasoo helin shaqadii aan kasoo shaqeeyay ciidamada qaranka, maan ahaadeen qofka aan maanta ahay. Markaa waxaan ku talinayaa in dib loosoo nooleeyo, waayo waxay bulshadeena ka caawin doontaa inay naftooda daafacaan oo ay isku filaansho gaadhaan. Markaa ogaada in ay wali joogaan jiilkii yaraantooda kasoo shaqeeyay ciidamada qaranka.

Fadlan waxaan codsanayaa in la ii sheego habka ay tahay inaan raaco hadii aan rabo in wiilkayga oo dhamaystay Form 6 kuna baasay qaybta 2-aad inuu maro NS-ta intuusan u gudbin tacliinta sare. Dr. Kandusi

Haa! Waa fikrad wacan, waana arrin xiiso badan in la soo celiyo khidmada waddanka. Qofkii dhaafa JKT gu wuxuu awoodaa inuu meesha uu doono ku noolaado, aniga laftayda waxaa la igeeyay Ruvu badhtamihii sideetameeyadii, kadibna waxaa la igeeyay Buhemba lix bilood ka dib. Wakhtigaas ma aysan jirin waddooyin tareen oo laysku halayn karo oo taga magaalada Kilwa (Lindi), laakiin waxaan ku guulaystay inaan Lindi iyo Kilwa aan sadex maalmood aan tago, si raaxo lehna waan u joogay halkaas. Markaa waxaan hubaa in wixii meeshaas aan kusoo arkay uusan ahayn wax khibrada JKT oo la helo mooyaanee aan laga bixi karin. Markaa waxaan kula dardaarmayaa dhamaan shaqaalaha aan JKT ga qaadanin ilaa 1995 inay isa soo reboodh gareeyaan si ay u helaan tababar. Arrinkan waxaa u sabab ah dadkan intooda badani waa caajis waana dad shaqooyinkooda ka maqnaada. Haa, arrinkasi waa run!

Bal eeg, arrinkani waa waxa aadka iigu adkeeyay inaan fahmo sababta aysan dadku u fahansanayn falalka ay ku kacaan. Waa inaynu iswaydiinaa maxay tahay faa’idada uu leeyahay ciidankaasi aanu rabno in la soo celiyo? Waliba taasi waa marka aynu dhan iska dhigno oo aynaan ku xisaabtamin dooda markasta lasoo bandhigo ee ah in faa’idadiisu tahay wadaninimada uu muujiyay? Waxan leeyahay dadka aynu ku canaanano wadaninimo la’aantooda iyaga laftoodu ciidaankaas way kasoo shaqeeyeen. Markaa waxan leeyahay aynu lacagtaas si wacan u isticmaalno, oo aynu u adeegsano sidii aan waxbarasho wacan ugu fidin lahayn ardayda dugsiyada sare, oo aynu tusaale ahaan ardaydaas u samayno hostelo ama hoy ay seexdaan cuntana aynu siino. Marka laga yimaado arrimo kale oo dhawr ah, dadkayaga hore ciidamada uga soo tirsanaa waxaanu ognahay in hawlgalladani ay bilow u yihiin oo lagu rabo in lacag lagu cuno oo lacag lagu lunsado. Markaa aynu maskaxdeena ka shaqaysiino o aynu iska dayno caadifadda!

Barnaamijkani waa mid wacan, soo noqoshadiisana dib u dhaca ayaa ku yimid, wuxuu ahaa mid dalka faa’ido u leh. Barnaamijkan faa’idooyinkiisa waxaa ka mida in dhalin-yarada lagu beeryo wadaninimo, oo meesha laga saara kala qaybsanaanta isir ahaaneed ama diin ahaaneed ama xitaa tu dhaqaale hadday tahayba, sababtoo ah marka meel xero ah lagu wada jiro, dadkoo dhami waa ay siman yihiin. Laakiin arrinka muhiimka ahi wa in xukuumadu ay hubisaa in barnaamijka si wacan loo fuliyo, si loo helo wax midho leh, hadday noqoto xaga arrimaha bulshada ama kuwa siyaasada ama kuwa dhaqaalaha ama kuwa dhaqanka la xidhiidha, waan wax fiican in la helo qaran ay dhalinyaradiisu yihiin kuwo firfircoon oo dhabar adayg leh, oo fiiro dheer, kuwaasoo ay ku dheehantahay wadaninimo kuna faana barwaaqada dalkooda ka jirta. Qofku hadii diyaar garawgiisu wacan yahay, wuxuu diyaar u yahay inuu guulaysto. 34