• 9 Faallo
• Daabac
• Email
• Tweet
• Dib u celi

Dawladda Kenya iyo saaxiibadeeda arrimaha horumarinta ee ku sugan Gobolka Waqooyi Bari ee Kenya ayaa maal-galinaya waxbarashada beer-qodashada si loo yareeyo ku tiirsanaanta cunnada gargaarka ah isla markaana loo dhiiri-galiyo isku-fillaashaha iyada oo taa loo marayo tabaca beeraha.

“Wixii ka dambeeyay musiibooyinkii laga dhaxlay abaartii dhawaan ku dhufatay gayiga, taasoo xoolo-dhaqatadu intooda badan ku xoolo-waayday, waxa iska caddaatay in noloshoodu halis ku jirto oo ay markaa tabcashada beeruhu, gaar ahaan kuwa kuwa ku tanaada waraabka, ay si wayn gacan uga gaysan karaan yaraynta xaaladda cunno yarida iyo [ku tiirsanaanta] cunnada iyo lacagta deeqda ah,” sidaana waxa saxafiyiinta u sheegay Cabbaas Guuleed oo ah Xoghayaha Guud ee Laan-Qaydha Cas ee Kenya kadib markii ay hay’addu koox beeralay ah oo ku sugan Gaarisa ugu deeqday 24 mashiin oo ah nooca beeraha lagu waraabiyo.

Guuleed waxa uu bulshada deegaanka ku tirtiirsiiyay in ay gaaraan isku-fillaasho oo ay bartaan qaabka ugu manfaca badan ee ay u isticmaali karaan khayraadka ay haystaan. “Ku tiirsanaanta cunnada gargaarka ahi waxay ka dhigan tahay in aad waliga baaqi ku ahaato xaalad saboolnimo. Cunnada gargaarka ahi waxa loogu talagalay in muddo kooban looga gudbo xaalad taagan, laakiin hadda inta badan bulshooyinka waxa ay u noqotay il si joogto ah loogu xisaabtamo,” ayuu yiri.

Wasiiru-dawlaha Horumarinta Waqooyiga Kenya iyo Dhulalka kale ee Oomasooraha ah Maxamed Ibraahim Cilmi ayaa Sabahi u sheegay in qorshahani looga golleeyahay in lagu bixiyo tababarka iyo qalabka ay beerallaydu u baahantahay si loo dhiiri-galiyo taranka wax-soosaar, iyo sidoo kale in beer-qodashada lagu baro xoolo-dhaqatadii cayroowday.

“Xoolo-dhaqato badan ayaa haatan camal la’aan iska fadhiya kadib markii ay xoolihii dhaafeen, taasoo ah hab-nololeed ayan u baran, xilliganna, waa kuwaa dadka aan sida gaarka ah u bartilmaameedsanayno,” ayuu yiri Cilmi. “Kuwaa isku dayay in ay wax beertaan sida caadigaa xaaladdoodu waa ay wanaagsan tahay.”

Waxa uu sheegay in xoola-dhaqatadu la gudboontahay in ay dhaqdaan tiro ku filan oo xoolo ah si ay uga maagtaan in ay xoolo badan ku waayaan xilliga abaarta, iyada oo xaaladaha cimillada ee aan la saadaalin karin ay wax adag ka dhigtay in si bad qabta loo dhaqo tirooyin badan oo xoolo ah.

Nin horay xoolo u dhaqan jiray ayaa Sabahi u sheegay in mashruucan beeraha ee ay maal-galinayso xukuumaddu uu wanaag u horseeday noloshoodii.

Ibraahim Xasan Cumar oo 52-jir ah, degganna Gaarisa ayaa sheegay in uu saf u gali jiray xarun cuntada lagu qaybiyo kadib markii ay dhaafeen 200 oo neef sannadkii 2006-dii.

“Waxaan qaadan jiray cunno aad u yar, waxana quudin iiga fadhiyay qoys aad u ballaaran. Markaan sannadkii hore ogaaday in xukuumaddu qaybinayso matoorrada waraabka beeraha si dadku isugu dayo beera-qodashada, ayaan go’aansaday in aan ka qayb-qaato isku daygaa,” ayuu yiri.

“Maanta waxaan haystaa cunno kayd ah, oo waan iibiyaa qaar ka mida si aan reerka wax ugu qabto. Caruurtayda oo markii hore isaga tagay waxbarashada, dib ayay u bilaabeen fasalladoodii mid ka mid ahna dhawaan ayuu bilaabayaa jaamacadda.”

Aadan Maxamuud Cabdi oo 56-jir, oo xilligan beer ka qota jiinka Wabiga Daua ayaa sheegay in inta badan noloshiisa uu isaga gooshayay dhulka wayn ee Degmada Mandheera mararka qaarna uu u tallaabi jiray Soomaaliya iyo Itoobiya isaga oo biyo iyo daaq u raadinaya xoolihiisa.

Cabdi waxa uu sheegay in tobankii sac ee ugu dambeeyay ay dhaafeen bishii June 2011-kii kadib markii ay abaar aad u ba’an ku dhufatay inta badan gobolka.

“Waxaan isku dayay in aan u jeesto beer-falashada kadib markii Hay’adda Horumarinta iyo Gargaarka Bulshada Reer Miyiga (Rural Agency for Community Development and Assistance - RACIDA) ay Mandheera ka biloowday barnaamij dhinaca waraabka ah. Hay’addu waxa ay nasiisay matoorrada lagu waraabiyo beeraha isla markaana waxa waxa naga bartay xirfadaha wax loo beerto. Haatan waxan ku noolahay faa’iidadii sababtoo ah dalaggaygu si wanaagsan ayuu iigu soo go’ay,” ayuu yiri isga oo farta ku fiiqaya beertiisa cagaaran.

“Waqti badan ayaan ku lumiyay xoolo-dhaqashada, sidaa oo ay tahayna ugu dambayntii abaar ayaa laysay dhamaan xoolahaygii. Kama aanan warqabin in aan wax badan ka tabcan karo beeraha. Xolo dambe dib uma dhaqan doono,” ayuu yiri.

Maxamuud Isaaq Ducaale oo Isku-duwe ka ah Barnaamijka RACIIDA ayaa Sabahi u sheegay in Cabdi uu ka mid yahay 200 oo qof oo bishii October loo soo xushay mashruuca waraabka. Waxa uu sheegay in barnaamijka ay isla fuliyeen RACIDA iyo Hay’adda Norwegian Church Aid (NCA).

Ducaale waxa uu sheegay in ka hor intii aysan NCA ku soo biirin mashruuca, ay RACIIDA la shaqayn jirtay hay’ado kale oo caalami ah, sida Bangiga Adduunka iyo Hay’adda Laan-Qaydha Cas ee Kenya.

Cabdilqaadir Xuseen Maxamed oo ah xildhibaan laga soo doorto bartamaha Mandheera ayaa sheegay in uu u ololeeyn jiray sidii bangiyada looga heli lahaa daymo lagu taageero isku-dayada caynkan oo kale ah ee beer-falashada, maaddaama xoolo-dhaqashadu ayan ahayn hab lagu sii noolaan karo.

“Waxanu taageeraynaa mashaariicda dhismaha guryaha yaryar ee Mandheera,” ayuu Maxamed ku yiri Sabahi “Waxanu qodaynaa ceelal dheeraad ah biyaha roobkana waxannu ku kaydinaa barraago waawayn. Biyaha waxa kale oo loo isticmaali karaa waraabka meelaha ka fog in ay helaan biyo-xilliyeedka Wabiga Daua.”

Axamed Shariif Buule oo ah sarkaal ka tirsan Wasaaradda Xannaada Xoolaha iyo Horumarinta, ayaa Sabhi u sheegay in inkasta oo ay jiraan caqabado, misana ay mashaariicdu ay muujinayaan natiijooyin isa soo taraya.

“Saddexdii sano ee ugu dambeeyay, iyada oo ay jirtay roob yari, ayaa haddana inta badan cunnada lagu kala iibsaday suuqyada waxa soo saaray dad horay u ahaan jiray xoolo-dhaqato,” ayuu yiri.

Sanadkii hore, ayuu markii ugu horreeyay, gobolku waxa uu soo saaray khudaar iyo miro ka badan wixii gudaha lagu isticmaalayey, waxana u suuraggalay in uu suuqyada Nairobi u beec-geeyo, ayuu yiri Buulle. “Taa macneheedu waxa weeye in hindisayaashani ay guulaysanayaan,” ayuu yiri.